‘श्रीमंत’ने जपली परंपरा छान; आरतीचा महिलांना मान
श्रीमंत जय भारत गणेशोत्सव मंडळाने फलटणच्या गणेशोत्सव संस्कृतीत निर्माण केले वेगळे स्थान
धार्मिक परंपरेसोबत सामाजिक बांधिलकी; जिवंत देखावे, सांस्कृतिक उपक्रम आणि स्त्री-सन्मानाची आगळी परंपरा
समर्पित सेवा
समर्थ 24 तास न्यूज नेटवर्क
फलटण, दि. २४ : धार्मिक परंपरा जपत सामाजिक बांधिलकीची जाणीव ठेवत विविध उपक्रमांची अखंड परंपरा निर्माण करणारे फलटण येथील श्रीमंत जय भारत गणेशोत्सव मंडळ यंदा आपल्या स्थापनेचे ५० वे वर्ष साजरे करीत आहे. सन १९७७ मध्ये स्थापन झालेल्या या मंडळाने गेल्या पाच दशकांच्या वाटचालीत गणेशोत्सवाला केवळ धार्मिक उत्सव न ठेवता सामाजिक, सांस्कृतिक आणि कौटुंबिक एकोप्याचा उत्सव बनविण्याचे काम केले आहे. यंदाच्या सुवर्णमहोत्सवी वर्षातही मंडळाची ही परंपरा उत्साहाने सुरू असून, महिलांच्या हस्ते महाआरती आणि माहेरवाशिणी भगिनींचा साडी-चोळी देऊन सन्मान हे मंडळाच्या उपक्रमांचे विशेष आकर्षण ठरत आहे.
रविवार पेठेतील तालीम चौक परिसरात कार्यरत असलेल्या या मंडळाची स्थापना १९७७ मध्ये झाली. स्थापनेपासूनच मंडळाने धार्मिक उत्सवाबरोबरच सामाजिक आणि सांस्कृतिक उपक्रमांना विशेष महत्त्व दिले. काळानुरूप उत्सवाचे स्वरूप बदलत गेले; मात्र मंडळाने परंपरा, संस्कार आणि सामाजिक बांधिलकीची नाळ कायम जपली आहे.
महिलांच्या हस्ते महाआरतीची आगळी परंपरा
गणेशोत्सवातील धार्मिक कार्यक्रमांमध्ये महिलांना सक्रिय सहभागाची संधी मिळावी, यासाठी मंडळाच्या वतीने महिलांच्या हस्ते महाआरती आयोजित केली जाते. धार्मिक उपक्रमात महिलांचा सहभाग केवळ औपचारिक न ठेवता त्यांना सन्मानाची आणि नेतृत्वाची भूमिका देण्याची मंडळाची ही परंपरा विशेष उल्लेखनीय ठरली आहे.
याशिवाय महिलांसाठी हळदी-कुंकू कार्यक्रमाचे आयोजन केले जाते. या उपक्रमामुळे परिसरातील महिला एकत्र येत असून सामाजिक संवाद, आपुलकी आणि स्नेहाचे नाते अधिक दृढ होत आहे.
मंडळाच्या सर्व सदस्यांच्या माहेरवाशिणी भगिनींचा साडी-चोळी देऊन सन्मान हा मंडळाच्या उपक्रमांमधील आगळावेगळा उपक्रम आहे. माहेरवाशिणींच्या नात्याला सार्वजनिक सन्मान देत त्यांच्याप्रती असलेला जिव्हाळा व्यक्त करणारी ही परंपरा मंडळाच्या कौटुंबिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनाचे दर्शन घडविते.
जिवंत देखावे, लघुहास्य नाटिकांची ओळख
श्रीमंत जय भारत गणेशोत्सव मंडळाची फलटण परिसरात विशेष ओळख निर्माण झाली ती जिवंत देखावे आणि लघुहास्य नाटिकांमुळे. मंडळाचे सदस्यच विविध भूमिका साकारत असल्याने गणेशोत्सवाच्या माध्यमातून स्थानिक कलाकारांना आपले कलागुण सादर करण्यासाठी व्यासपीठ मिळते.
गणेशोत्सवाच्या काळात सादर होणाऱ्या जिवंत देखाव्यांमधून सामाजिक, धार्मिक तसेच समकालीन विषय मांडण्याचा प्रयत्न केला जातो. लघुहास्य नाटिकांमधून मनोरंजनासोबत सामाजिक संदेश देण्याची परंपराही मंडळाने जपली आहे. त्यामुळे अनेक सदस्यांमधील कलागुणांना वाव मिळाला असून स्थानिक कलाकारांना प्रोत्साहन मिळत आहे.
समाजसेवेचाही उमटविला ठसा
धार्मिक आणि सांस्कृतिक कार्यक्रमांसोबतच सामाजिक बांधिलकी जपण्याचे काम मंडळ सातत्याने करीत आहे. विविध धार्मिक कार्यक्रम, स्वागत समारंभ आणि सामाजिक उपक्रमांमधून मंडळाने आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे.
श्री दुर्गामाता दौड मंडळाचे स्वागत, प्रभू श्रीराम रथाचे स्वागत, तुळजाभवानी सासनकाठीचे स्वागत यांसारख्या धार्मिक उपक्रमांमध्ये मंडळाचा सक्रिय सहभाग असतो. तसेच दिवाळी पाडव्याच्या निमित्ताने मंदिर सजावट करून धार्मिक वातावरण निर्मिती केली जाते.
मकर संक्रांतीनिमित्त तिळगूळ वाटप, गणेश जयंतीनिमित्त अन्नदान, तसेच १५ ऑगस्ट आणि २६ जानेवारीनिमित्त मंदिर सजावट अशा उपक्रमांतून सामाजिक एकोपा, राष्ट्रीय भावना आणि धार्मिक-सांस्कृतिक मूल्ये जपण्याचे काम मंडळाच्या माध्यमातून केले जाते.
उत्सवातून संस्कारांची जपणूक
गणेशोत्सव हा समाजाला एकत्र आणणारा उत्सव आहे, या भावनेतून मंडळाने गेल्या अनेक वर्षांत विविध उपक्रम राबविले आहेत. धार्मिक श्रद्धेसोबत सामाजिक बांधिलकी, महिलांचा सन्मान, कलाकारांना व्यासपीठ, अन्नदान आणि राष्ट्रीय सणांमध्ये सहभाग या माध्यमातून उत्सवाचे सामाजिक रूप अधिक व्यापक करण्याचा प्रयत्न मंडळाने केला आहे.
पाच दशकांच्या वाटचालीत काळ बदलला, उत्सवाचे स्वरूप बदलले; मात्र परंपरा, संस्कार, सामाजिक जाणीव आणि माणुसकीची भावना कायम ठेवण्याचा प्रयत्न मंडळाने केला. त्यामुळे श्रीमंत जय भारत गणेशोत्सव मंडळाची सुवर्णमहोत्सवी वाटचाल ही केवळ एका गणेशोत्सव मंडळाच्या स्थापनेची कहाणी न राहता, अनेक पिढ्यांना जोडणाऱ्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक परंपरेची वाटचाल ठरत आहे.
महिलांचा सन्मान, कलाकारांना व्यासपीठ आणि समाजसेवेची जोड
धार्मिक परंपरा जपत महिलांना सन्मानाची भूमिका देणे, स्थानिक कलाकारांना व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे, सामाजिक व सांस्कृतिक उपक्रम राबविणे आणि राष्ट्रीय सणांमध्ये सहभाग घेणे या माध्यमातून श्रीमंत जय भारत गणेशोत्सव मंडळाने फलटणच्या गणेशोत्सव संस्कृतीत आपले वेगळे स्थान निर्माण केले आहे. सुवर्णमहोत्सवी वर्षातही हीच परंपरा अधिक उत्साहाने पुढे नेण्याचा मंडळाचा प्रयत्न आहे.
