पुणे: राजस्थानमधील पोखरण फायरिंग रेंज येथे झालेल्या विनाशकारी आयईडी स्फोटात आपले दोन्ही हात गमावले तेव्हा एके काळी एक सैनिक म्हणून आपले जीवन संपले असा एके काळी छचाळीस वर्षीय सुभेदार रच्छपॉल चंद यांचा विश्वास होता.आज, बायोनिक हाताने बसवलेला आणि कृत्रिम पायावर उभा असलेला, लढाईत कठिण सैनिक त्याच्या युनिटमध्ये परत येण्याचा निर्धार करतो – सहानुभूतीची वस्तू म्हणून नव्हे तर लवचिकतेचे प्रतीक म्हणून.“मुझे वापस यूनिट में जाकर फायरिंग करनी है (मला माझ्या युनिटमध्ये परत जायचे आहे आणि पुन्हा फायर करायचे आहे),” तो शांत संकल्पाने म्हणाला, पुन्हा एकदा शस्त्रे हाताळण्याची आणि भारतीय सैन्याच्या 16 डोगरा बटालियनमध्ये आपल्या सैन्याला प्रेरणा देण्याची इच्छा व्यक्त करत.ऑपरेशन सिंदूरच्या काही वेळातच पोखरण फायरिंग रेंजवर अंतर्गत सराव करताना सुभेदार चंद यांना गंभीर दुखापत झाली. या घटनेची आठवण करून देताना त्यांनी सांगितले की, 27 मे रोजी त्यांच्या युनिटने ड्रोन वापरून IED ओळखणे आणि विल्हेवाट लावली. बहुतेक स्फोटके निष्प्रभ करण्यात आली असताना, सात स्फोट न झालेले IED राहिले.“दुसऱ्या दिवशी, आम्हाला स्फोट न झालेले IED नष्ट करण्याचे काम देण्यात आले होते. इतर दोन सैनिकांसोबत, मी सहा यशस्वीरित्या नष्ट केले. जेव्हा आम्ही सातव्या क्रमांकाचा शोध लावला तेव्हा तो निष्प्रभ करण्याआधीच त्याचा स्फोट झाला,” तो आठवून सांगतो.स्फोटामुळे भयंकर जखमा झाल्या: दोन्ही हात कोपरच्या खाली, त्याचा उजवा पाय गुडघ्याच्या खाली कापला गेला आणि त्याने त्याचा डावा डोळा आणि कान गमावला.त्याच्यासोबत असलेल्या दोन सैनिकांनाही दुखापत झाली असली तरी त्यात कोणाचाही जीव धोक्यात आला नाही.सुभेदार चंद यांच्यावर सुरुवातीला जोधपूरमधील लष्करी वैद्यकीय युनिटमध्ये उपचार करण्यात आले आणि त्यांना दक्षिण कमांडच्या कमांड हॉस्पिटलमध्ये हलवण्यात आले, जिथे त्यांच्यावर अनेक शस्त्रक्रिया करण्यात आल्या. नंतर त्यांची पुण्यातील कृत्रिम अवयव केंद्रात (ALC) बदली करण्यात आली, जिथे त्यांचा पुनर्वसनाचा प्रवास सुरू झाला.“जेव्हा मी इथे आलो, तेव्हा माझ्यासारखे इतर अनेकजण बरे होत असलेले मी पाहिले. त्यामुळे मला आशा निर्माण झाली – “एक उम्मेद आ गई मुझे”. तोपर्यंत मी माझ्याबद्दल फक्त नकारात्मक विचार करत होतो,” तो म्हणाला.अनेक महिन्यांच्या गहन पुनर्वसनामुळे उल्लेखनीय परिणाम मिळाले आहेत. सुभेदार चंद आता कमी अंतर चालू शकतात, स्वतंत्रपणे दाढी करू शकतात, पाण्याचा ग्लास उचलू शकतात आणि नवीन फिट केलेल्या बायोनिक हाताने मूलभूत दैनंदिन कामे करू शकतात. येत्या आठवड्यात दुसरा बायोनिक हात बसवला जाणार आहे.“माझे उद्दिष्ट शक्य तितक्या लवकर बरे होऊन माझ्या युनिटमध्ये परत येण्याचे आहे. सैनिकाला दुखापत थांबवू शकत नाही हे इतरांना दाखवण्यासाठी मला पुन्हा शस्त्र चालवायचे आहे,” तो हसत हसत म्हणाला.मूळचे जम्मू आणि काश्मीरमधील सांबा जिल्ह्यातील खडेरगल गावचे, जम्मू शहरापासून सुमारे 20 किमी अंतरावर असलेले, सुभेदार चंद हे त्यांच्या संपूर्ण कारकिर्दीत एक उत्कृष्ट सैनिक राहिले आहेत.2017 मध्ये त्याने कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनीअरिंग (CME), पुणे येथे आपला अभ्यासक्रम अव्वल केला आणि ऑपरेशनल भागात IED नष्ट करण्याचे काम केलेल्या विशेष प्लाटूनचे प्रमुख सदस्य होते.“सैनिकांसाठी सर्वात महत्वाची गोष्ट म्हणजे कधीही न म्हणणारी वृत्ती,” तो म्हणाला.तो म्हणाला, “माझ्या युनिटच्या पाठिंब्यामुळे माझी पुनर्प्राप्ती शक्य झाली, ज्याने मला मदत करण्यासाठी दोन सैनिक तैनात केले, मी पुन्हा सामान्य जीवन जगेन याची मला सतत खात्री देणारे लष्करी डॉक्टर आणि माझे कुटुंब, जे माझ्या पाठीशी उभे राहिले,” तो म्हणाला.आर्टिफिशियल लिंब सेंटरचे कमांडंट ब्रिगेडियर सीएल सतीश म्हणाले की, ALC चे उद्दिष्ट वैद्यकीय उपचारांच्या पलीकडे आहे.“आमचा उद्देश केवळ रूग्णांवर उपचार करणे नाही तर त्यांचा आत्मविश्वास आणि सामान्यपणाची भावना पुनर्संचयित करणे देखील आहे. सुभेदार चंद यांच्यामुळे आम्ही हेच साध्य केले. त्यांची प्रगती खरोखरच प्रेरणादायी आहे,” ते म्हणाले.सुभेदार चंदसाठी, लढाई संपणे फार दूर आहे—पण तो एक अतूट भावनेने लढण्याचा दृढनिश्चय करतो.
