वैखरीचा राजा, कुलगुरू प्रा. शिवाजीराव भोसले : विचारांचा तेजस्वी दीपस्तंभ
मा. नायब तहसीलदार . नंदकुमार भोईटे
समर्थ 24 तास न्यूज नेटवर्क. फलटण
महाराष्ट्राच्या वैचारिक, शैक्षणिक आणि सांस्कृतिक विश्वात ज्यांचे नाव अत्यंत आदराने घेतले जाते, असे प्रा. शिवाजीराव भोसले हे केवळ एक शिक्षक नव्हते; ते विचारवंत, तत्त्वज्ञ, प्रेरणादायी वक्ते, लेखक, आदर्श शिक्षणतज्ज्ञ आणि विद्यार्थ्यांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणारे व्यक्तिमत्त्व होते. आपल्या ओजस्वी वाणीने, प्रखर अभ्यासाने आणि मूल्याधिष्ठित विचारांनी त्यांनी लाखो युवकांच्या जीवनाला दिशा दिली. म्हणूनच महाराष्ट्राने त्यांना प्रेमाने “वैखरीचा राजा” ही उपाधी बहाल केली.
१५ जुलै १९२७ रोजी सातारा जिल्ह्यातील कलेढोण येथे त्यांचा जन्म झाला. साध्या कुटुंबातून आलेल्या या महान व्यक्तिमत्त्वाने ज्ञान, संस्कार आणि अथक परिश्रम यांच्या बळावर शिक्षण क्षेत्रात सर्वोच्च स्थान प्राप्त केले. २९ जून २०१० रोजी त्यांचे निधन झाले, परंतु त्यांचे विचार आजही समाजाला प्रेरणा देत आहेत.
फलटण येथील मुधोजी महाविद्यालयात त्यांनी १९५७ ते १९८८ या कालावधीत तत्त्वज्ञानाचे प्राध्यापक म्हणून कार्य केले. त्यानंतर याच महाविद्यालयाचे तब्बल २६ वर्षे प्राचार्य म्हणून त्यांनी संस्थेची वैचारिक आणि शैक्षणिक उंची वाढवली. विद्यार्थ्यांमध्ये चारित्र्य, शिस्त, विवेक, सामाजिक बांधिलकी आणि राष्ट्रप्रेमाची जाणीव निर्माण करणे हेच त्यांच्या शिक्षणाचे खरे ध्येय होते.
१९८८ ते १९९१ या काळात त्यांनी डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठाचे कुलगुरू म्हणून यशस्वी नेतृत्व केले. त्यांच्या कार्यकाळात शैक्षणिक गुणवत्ता, संशोधन, शिस्त आणि विद्यार्थीहिताला प्राधान्य देण्यात आले.
प्रा. शिवाजीराव भोसले हे महाराष्ट्रातील सर्वाधिक लोकप्रिय व्याख्यात्यांपैकी एक होते. त्यांच्या व्याख्यानांसाठी हजारोंच्या संख्येने श्रोते उपस्थित राहत. त्यांच्या भाषणात शब्दांचा केवळ ओघ नसायचा, तर विचारांची खोली, तत्त्वज्ञानाची उंची, राष्ट्रभक्तीची प्रेरणा आणि जीवनाला दिशा देणारा संदेश असायचा. त्यामुळे त्यांचे प्रत्येक व्याख्यान हे श्रोत्यांसाठी एक प्रेरणादायी अनुभव ठरत असे.
स्वामी विवेकानंद, छत्रपती शिवाजी महाराज, महात्मा फुले, डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर, श्री अरविंद, स्वातंत्र्यवीर सावरकर आणि रवींद्रनाथ टागोर यांच्या विचारांचा त्यांनी सखोल अभ्यास केला. विशेषतः स्वामी विवेकानंदांच्या विचारांचा प्रचार-प्रसार करण्यासाठी त्यांनी आयुष्यभर अविरत कार्य केले. १९६३ मध्ये विवेकानंद जन्मशताब्दीनिमित्त महाराष्ट्रभर दिलेल्या त्यांच्या व्याख्यानांनी असंख्य युवकांमध्ये आत्मविश्वास, राष्ट्रसेवा आणि चारित्र्यनिर्मितीची प्रेरणा जागवली.
लेखन क्षेत्रातही त्यांचे योगदान मोलाचे आहे. यक्षप्रश्न, दीपस्तंभ, जीवनवेध, प्रेरणा, देशोदेशीचे तत्त्वज्ञ आणि स्वामी विवेकानंद : चरित्र चिंतन यांसारख्या ग्रंथांमधून त्यांनी तत्त्वज्ञान आणि जीवनमूल्ये सर्वसामान्यांपर्यंत अत्यंत सोप्या आणि प्रभावी भाषेत पोहोचवली.
त्यांचे व्यक्तिमत्त्व म्हणजे अभ्यास, चिंतन, साधेपणा, शिस्त, राष्ट्रनिष्ठा आणि उच्च चारित्र्य यांचा सुंदर संगम होता. “साधी राहणी, उच्च विचार” हे त्यांच्या जीवनाचे खरे ब्रीद होते.
प्रा. भोसले यांचे ठाम मत होते की, “शिक्षणाचा उद्देश केवळ पदवी मिळवणे नसून सुसंस्कृत, चारित्र्यवान, विवेकी आणि जबाबदार नागरिक घडवणे हा आहे.” त्यांनी आयुष्यभर विचार, विवेक, नैतिकता, शिस्त आणि राष्ट्रप्रेम या मूल्यांचा प्रचार केला.
आजही त्यांचे विचार असंख्य विद्यार्थी, शिक्षक, पालक आणि समाजाला प्रेरणा देत आहेत. शिक्षक, प्राचार्य, कुलगुरू, लेखक, तत्त्वज्ञ आणि प्रेरणादायी वक्ते अशा प्रत्येक भूमिकेत त्यांनी असामान्य कार्य केले.
वैखरीचा राजा, प्राचार्य तथा कुलगुरू प्रा. शिवाजीराव भोसले हे महाराष्ट्राच्या वैचारिक परंपरेतील अजरामर व्यक्तिमत्त्व आहेत. त्यांच्या कार्याचा आणि विचारांचा प्रकाश पुढील अनेक पिढ्यांना मार्गदर्शन करत राहील. त्यांच्या पवित्र स्मृतींना विनम्र अभिवादन.हा लेख वर्तमानपत्र, स्मृतिदिन विशेषांक किंवा व्याख्यानासाठी आणखी विस्तारूनही तयार करून देता येईल.
